3 dk okuma

Telefonda şifreli hafıza: 10.000 kayıt, yarım saniye

Kişisel hafızayı telefona şifreli olarak nasıl taşıdığımızı, gerçek bir iPhone'da ne ölçtüğümüzü ve aramayı yavaşlatan bir hatayı nasıl tersine çevirdiğimizi anlatıyorum.

Teknik yazı. Bu yazı yazılım tarafını anlatıyor: veri tabanı, şifreleme ve ölçümler. Sayılar sentetik veriyle alındı.

Uygulamamızda bir hafıza katmanı var. Kullanıcı bir şeyi kaydetmeyi onayladığında, o bilgi daha sonra sohbette, derste ya da aramada geri gelebiliyor. Bu yazıda iki işi anlatacağım. Birincisi, bu hafızanın şifreli bir kopyasını telefona koymak. İkincisi, aramayı akıllandırırken yavaşlattığımızı fark edip daha hızlı hâle getirmek.

Asıl kayıt sunucuda, telefon yalnızca okur

İlk kararımız şuydu: hafızanın asıl sahibi sunucu. Telefondaki kopya istendiği an silinip yeniden kurulabilen bir okuma kopyası. Telefon bu kopyaya kendi başına yazmıyor.

Bunun sebebi basit. Bir kişi önce web’de, sonra telefonda çalışabilir. Arada oluşan kayıtların kaybolmaması gerekiyor. Asıl kayıt tek bir yerde durursa, telefona geçiş “her şeyi taşı” sorunu olmaktan çıkıyor; mesele “doğru kopyayı kur ve güncel tut” sorusuna dönüşüyor.

Sunucu telefona önce imzalı bir tam kopya, sonra yalnızca değişiklikleri gönderiyor. Bir kayıt geri çekildiğinde değişiklik paketinde “silindi” işareti olarak geliyor ve telefondan da gidiyor.

Yarım kalan kurulum eski kopyayı bozmaz

Telefonlar beklenmedik anlarda kapanır: şarj biter, uygulama arka planda öldürülür. Bu yüzden her yeni kopya önce ayrı bir klasöre kuruluyor. Sayılar ve özetler doğrulanıyor. Ancak her şey tutarsa “aktif kopya” işaretçisi tek bir atomik adımda yenisine çevriliyor. Kurulumun ortasında süreç ölürse eski kopya yerinde kalıyor.

Bunu yalnızca kâğıt üzerinde bırakmadık. Testte süreci üç farklı noktada zorla öldürdük: kilit alınırken, veri yazıldıktan sonra ve işaretçi değiştikten sonra. Her seferinde ya eski kopya sağlam kaldı ya da yeni kopya eksiksiz okunabildi.

Veri tabanında metin yok

Telefondaki graf veri tabanında yalnızca anlamsız kimlikler ve aralarındaki bağlar duruyor. Kayıtların metni, başlığı ve kaynağı ayrı ayrı şifreleniyor. Anahtar yalnızca o cihazın anahtar deposunda tutuluyor, yedeğe ya da başka cihaza gitmiyor. Yanlış anahtarla okuma reddediliyor. Kişi hesabından çıkınca kopyanın tamamı ve anahtar siliniyor.

Gerçek bir telefonda ne ölçtük

Simülatör kullanmadık; ölçümü fiziksel bir iPhone 16 Pro Max’te yaptık. Sentetik veri kullandık: Türkçe, İngilizce ve Japonca karışık 10.000 kayıt, aralarında 20.000 bağ. Kişisel veri yok.

İşlemSüre
Şifreli kopyayı kurma ve doğrulama0,44 sn
Bir kaydı okuma (bütünlük kontrolü dahil)0,08 sn
Bir kavramın komşularını bulma0,08 sn
Değişiklik paketi uygulama (yeni kopya olarak)0,41 sn
Hepsini silme0,01 sn

Sınırları da yazmak gerek. Bunlar tek bir cihazda, tek bir test koşusunun sayıları. Bellek ölçümü test aracının kendisini de içeriyor (yaklaşık 200–237 MB). Pil tüketimini ve 100.000 kayıt gibi daha büyük ölçekleri henüz ölçmedik. Ağ süresi de bu tablonun dışında.

Aramayı akıllandırırken yavaşlattık

Arama tarafında daha “insansı” bir davranış istiyorduk. “Elma seviyorum” diyen birinin aklına önce kendi bilgisi gelmeli. Elmalı kek tarifi ve elmanın hücre yapısıyla ilgili bir makale de uyanmalı, ama daha zayıf. İlk anlam yanlışsa sıradakine geçilebilmeli. Bilimsel bir bağlamda ise önce bilimle ilgili kayıtlara bakılmalı.

Bunu ekledik ve ölçtük. 50.000 sentetik kayıtta tipik bir arama 27,8 ms’den 35,5 ms’ye çıktı. Daha akıllı ama daha yavaş. Oysa beklentimiz bunun tersiydi: aranacak yerleri daralttıkça hızlanmamız gerekiyordu.

Profil çıkarınca sebep netleşti. Her aramada, her anlam için “bu kişinin bu anlamda kaç onaylı kaydı var” sayımı baştan yapılıyordu. Bu sayıları artık kayıt eklenip silindikçe güncelliyoruz; aramada yeniden saymıyoruz. Bunun yanında dal kontrolünü yalnızca gerçekten gezilen kayıtlarda yapıyoruz.

SürümTipik aramaEn yavaş %5
Önceki hâli27,8 ms35,7 ms
Anlam önceliği eklenince35,5 ms44,0 ms
Düzeltmeden sonra20,0 ms21,7 ms

Bu iş tamamen Python’da kaldı. Kuralımız şu: önce ölç; yalnızca ölçüm gerçekten gerektirirse sıcak noktayı Rust’a taşı. Taşırsan da sonucunu Python’daki referansla karşılaştırarak test et. Bu sefer gerek kalmadı. Zaten en büyük kazanç dilden değil, gereksiz işi yapmamaktan geldi.

Çıkardığımız ders

İki işte de aynı şey öne çıktı. Hız çoğu zaman daha hızlı bir dilden değil, dokunmadığın veriye hiç dokunmamaktan geliyor. Telefonda yalnızca bağları açık tutup metni şifreli bırakmak da, aramada yalnızca ilgili dallara bakmak da bu fikrin iki yüzü.